مقاتل
معرفی کتاب

«آینه در کربلاست» اثر دکتر محمدرضا سنگری تنها با گذشت یک سال از انتشار به چاپ هفتم رسیده است؛ این اثر روایتی کامل از واقعه عاشوراست.آینه در کربلاست از دقیقترین و جزئی پردازانه‌ترین تاریخ نوشته های عاشورا است که نویسنده در آن با استفاده از منابع دست اول و مورد وثوق علمای تاریخ شیعه، تحلیل جامعی از حادثه کربلا ارائه می‌دهد.

نظرسنجی
به نظر شما عوامل قیام امام حسین(ع) کدام موارد زیر است؟








جشنواره
  • حسین(علیه السلام) گوهر جاودانه ادیان

    رود خونی كه از شهیدان كربلا بر صحرای طف جاری شد، فرات حقیقتی گشت كه جرعه نوشان عزت و آزادگی را ازهر مذهب و مسلك و هر دین و آیین به قدر تشنگی سیراب كرد....

    ادامه مطلب ...
  • عشق به سیدالشهدا

    ستمگران و حكام ‏جور و پیروان باطل، وقتى با یك فكر و ایمان و گرایش معنوى ‏نتوانند مبارزه و مقابله كنند، به مظاهر و نمودها و سمبل هاى آن تفكر و باور حمله مى‏ كنند....

    ادامه مطلب ...
  • ارتباط امام مهدى(ع) با امام حسین(ع)

    از زمان خلقت آدم ابوالبشر تاكنون همواره دو جریان حقّ و باطل به موازات هم پیش‏رفته و كره خاك هیچ‏گاه از مصاف این دو جریان خالى نبوده است. پیروان هر یك از حق‏ مداران گذشته، همواره بسترسازان حق‏گرایان آینده...

    ادامه مطلب ...
  • سرّ عدد چهل

    اعداد نه تنها در زندگی مادی که در زندگی معنوی ما نیز حائز اهمیت فراوانند ، تعدا رکعات نماز ، تعداد تسبیحات اربعه ، تعداد تسبیحات حضرت فاطمه (س) و امثال اینها نشان می دهند که زندگی معنوی جدا از اعداد نیست ...

    ادامه مطلب ...
زیارتنامه‌ هاى اهل‌ بیت(علیهم السلام) فقط سلام و احترام به آن پیشوایان نیست، بلكه دربردارنده معارف بلندى در عرصه‌ هاى مختلف معارف الهى مى‌ باشد كه جویندگان و طالبان آنها را از غناى معرفتى و عرفانى خود سیراب مى‌كند. یكى از این حوزه‌ هاى معرفتى و عرفانى، سخن گفتن زائر با خداوند بزرگ و ابراز بندگى به درگاه آن بى‌نیاز مطلق است.

زائر كوى امامان معصوم(علیهم السلام) ضمن زیارت ایشان، با خداى خود نیز به صحبت مى‌پردازد و او را با تمام وجود حس مى‌كند. خود را در عالمى برتر مى‌بیند و عقده دل در برابر خدا مى‌گشاید؛ آنچه را نمى‌تواند به دیگران بگوید، با خداى خود در میان مى‌گذارد و از این طریق به بهره معنوى كامل مى‌ رسد.

در این نوشتار، به ابعاد این مسئله خواهیم پرداخت و ورود بنده به محضر خدا را در سایه‌سار زیارتنامه‌هاى اهل‌بیت(علیهم السلام) به نظاره خواهیم نشست؛ باشد كه راهى براى توجه بیشتر به پروردگار فراهم گردد و دل‌ هاى مشتاقان از این چشمه جوشان، سیراب‌ تر گردد.

١. توجه به حضور در محضر خداوند

ما مسلمانان باور راسخ داریم كه خداى متعال در عین بسیط بودن وجود خود، به همه مكان‌ ها و زمان‌ ها اشراف دارد و به همه چیز آگاه است. بندگان خود را مى‌بیند و رفتار آنان را زیر نظر دارد. روى خود را به هر سو برگردانیم، همان سو، «وجه الله» است؛ چنان‌كه خداوند مى‌فرماید: (وَ لِلّٰهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَیْنَمٰا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ وٰاسِعٌ عَلِیمٌ)؛ «مشرق و مغرب، از آنِ خداست! پس به هرسو رو كنید، رو به خدا كرده‌اید. خداوند داراى قدرت وسیع و [به همه‌چیز] داناست». (بقره: ١١۵)

بر این اساس، ما بندگان نیز باید خود را همواره در محضر خداوند ببینیم و مراقب اعمال و حركات و سكنات خود باشیم و بدانیم كه خداوند رفتار پنهانى ما را مى‌بیند؛ چنان‌كه خداوند مى‌فرماید: (إِنَّهُ یَعْلَمُ الْجَهْرَ وَ مٰا یَخْفىٰ)؛ «او آشكار و نهان را مى‌داند». (اعلى: ٧) همچنین در آیه‌اى دیگر مى‌فرماید: (أَ لَمْ یَعْلَمْ بِأَنَّ اللّٰهَ یَرىٰ)؛ «آیا او ندانست كه خداوند [همه اعمالش را] مى‌بیند؟!» (علق: ١۴)

امام على(ع) نیز فرمود:

«اتَّقُوا مَعَاصِیَ اللهِ فِی الْخَلَوَاتِ فَإِنَّ الشَّاهِدَ هُوَ الْحَاكِم» 1؛ «از نافرمانى خداوند در خلوت بپرهیزید؛ زیرا [در روز قیامت] شاهد، خود حكم مى‌كند». در دعاى پس از نماز زیارت امام على(ع) مى‌خوانیم:

یَا مَنْ هُوَ أَقْرَبُ إِلَیَ‌ّ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ وَ یَا مَنْ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ یَا مَنْ هُوَ بِالمَنْظَرِ الْأَعْلَى وَ الْأُفُقِ المُبِینِ وَ یَا مَنْ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِیمُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى وَ یَا مَنْ هُوَ یَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْیُنِ وَ ما تُخْفِی الصُّدُورُ یَا مَنْ لَا تَخْفَى عَلَیْهِ خَافِیَة. 2

اى كسى كه از رگ گردن به من نزدیك‌ترى و اى كسى كه بین انسان و قلب او حائل مى‌شوى و اى كسى كه در دیدگاه بلند و افق آشكارى، و اى كسى كه بخشاینده و مهربانى و اى كسى كه چشم‌هایى را كه به خیانت مى‌گردد و آنچه را سینه‌ها مخفى مى‌سازند، مى‌داند؛ اى كسى كه هیچ امرى بر او مخفى نیست!

همچنین ما هم سعى كنیم همان‌ طور كه خداوند همواره به یاد ماست، خدا را زیاد یاد كنیم و در نهان و آشكار و هر صبح و شام، به یاد او باشیم؛ چنان‌كه خداوند مى‌فرماید: (یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللّٰهَ ذِكْراً كَثِیراً* وَ سَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَ أَصِیلاً)؛ «اى كسانى كه ایمان آورده‌اید! خدا را بسیار یاد كنید و صبح و شام او را تسبیح گویید» (احزاب: ۴١ و ۴٢).

متن زیارتنامه‌ها آكنده از عبارات و دعاهایى است كه در آنها زائر، روى خود را مستقیم متوجه پروردگار مى‌سازد و با او به راز و نیاز مى‌پردازد؛ براى مثال در زیارت امین‌الله مى‌خوانیم:

اللَّهُمَّ فَاجْعَلْ نَفْسِی مُطْمَئِنَّةً بِقَدَرِكَ، رَاضِیَةً بِقَضَائِكَ، مُولَعَةً بِذِكْرِكَ وَ دُعَائِكَ، مُحِبَّةً لِصَفْوَةِ أَوْلِیَائِكَ، مَحْبُوبَةً فِی أَرْضِكَ وَ سَمَائِكَ، صَابِرَةً عَلَى نُزُولِ بَلَائِكَ، شَاكِرَةً لِفَوَاضِلِ نَعْمَائِكَ، ذَاكِرَةً لِسَوَابِغِ آلَائِكَ، مُشْتَاقَةً إِلَى فَرْحَةِ لِقَائِكَ، مُتَزَوِّدَةً التَّقْوَى لِیَوْمِ جَزَائِكَ، مُسْتَنَّةً بِسُنَنِ أَوْلِیَائِكَ، مُفَارِقَةً لِأَخْلَاقِ أَعْدَائِكَ، مَشْغُولَةً عَنِ الدُّنْیَا بِحَمْدِكَ وَ ثَنَائِك. 3

خداوندا! مرا برخوردار از آرامش در برابر تقدیرت، راضى به قضایت، حریص به ذكر و دعایت، دوستدار دوستان برگزیده‌ات، محبوب در زمین و آسمانت، شكیبا بر نزول بلایت، سپاسگزار در برابر نعمت‌هاى بسیارت، به یاددارنده نعمت‌هاى فراوانت، مشتاق شادى دیدارت، بردارنده توشه تقوا براى روز جزایت، پیرو روش‌هاى اولیایت، دورى‌گزیننده از اخلاق دشمنانت و سرگرم از دنیا به حمد و ثنایت، قرار بده.

همچنین نماز زیارت و دعاهاى وارده شده براى خواندن پس از آن، به بهترین شكل، ما را متوجه حضور در محضر پروردگار و ساییدن سر بر آستان وى مى‌سازد؛ براى مثال، در بخشى از دعاى پس از زیارت امام جواد(ع) مى‌خوانیم:

اللَّهُمَّ أَنْتَ الرَّبُّ وَ أَنَا الْمَرْبُوبُ وَ أَنْتَ الْخَالِقُ وَ أَنَا الْمَخْلُوقُ وَ أَنْتَ الْمَالِكُ وَ أَنَا الْمَمْلُوكُ وَ أَنْتَ الْمُعْطِی وَ أَنَا السَّائِلُ وَ أَنْتَ الرَّازِقُ وَ أَنَا الْمَرْزُوقُ وَ أَنْتَ الْقَادِرُ وَ أَنَا الْعَاجِزُ وَ أَنْتَ الْقَوِیُّ وَ أَنَا الضَّعِیفُ وَ أَنْتَ الْمُغِیثُ وَ أَنَا الْمُسْتَغِیثُ وَ أَنْتَ الدَّائِمُ وَ أَنَا الزَّائِلُ وَ أَنْتَ الْكَبِیرُ وَ أَنَا الْحَقِیرُ وَ أَنْتَ الْعَظِیمُ وَ أَنَا الصَّغِیرُ وَ أَنْتَ الْمَوْلَى وَ أَنَا الْعَبْدُ وَ أَنْتَ الْعَزِیزُ وَ أَنَا الذَّلِیلُ وَ أَنْتَ الرَّفِیعُ وَ أَنَا الْوَضِیعُ وَ أَنْتَ الْمُدَبِّرُ وَ أَنَا الْمُدَبَّرُ وَ أَنْتَ الْبَاقِی وَ أَنَا الْفَانِی وَ أَنْتَ الدَّیَّانُ وَ أَنَا الْمُدَانُ وَ أَنْتَ الْبَاعِثُ وَ أَنَا الْمَبْعُوثُ وَ أَنْتَ الْغَنِیُّ وَ أَنَا الْفَقِیرُ وَ أَنْتَ الْحَیُّ وَ أَنَا الْمَیِّتُ، تَجِدُ مَنْ تُعَذِّبُ یَا رَبِّ غَیْرِی وَ لَا أَجِدُ مَنْ یَرْحَمُنِی غَیْرَكَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آل‌محمد وَ قَرِّبْ فَرَجَهُمْ وَ ارْحَمْ ذُلِّی بَیْنَ یَدَیْكَ وَ تَضَرُّعِی إِلَیْكَ وَ وَحْشَتِی مِنَ النَّاسِ وَ أُنْسِی بِكَ یَا كَرِیمُ. 4

٢. انجام‌ دادن زیارت، عبادتى دیگر

خداى متعال، آدمیان را به هدف عبادت ذات اقدسش آفرید تا از این طریق، به كمال حقیقى كه همان قرب اوست، دست یابند. انواع عبادت‌ها را نیز مشخص كرد تا مسیر بندگى هموار شده باشد؛ عبادت‌هایى از قبیل نماز، روزه، حج، دعا و ذكر. یكى از این عبادت‌ها، زیارت مرقد مطهر و نورانى مقربان درگاه خداوند، یعنى اهل‌بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) مى‌باشد.

زیارت اهل‌بیت(علیهم السلام) عبادت بزرگى است و مؤمنان این عمل را به قصد نزدیك‌شدن به پروردگار انجام مى‌دهند. روایات امامان معصوم(علیهم السلام) كه افراد را به زیارت مشاهد اهل‌بیت(علیهم السلام) سفارش اكید مى‌كنند و نیز روایت‌هاى بى‌شمار درباره ثواب زیارت پیامبر اكرم(ص)، یا هریك از ائمه اطهار(علیهم السلام)، بهترین شاهد بر این مدعاست. در اینجا به برخى از این احادیث توجه مى‌كنیم:

امام باقر(ع) فرمود:

«إِنَّ زِیَارَةَ قَبْرِ رَسُولِ اللهِ(ص) تَعْدِلُ حِجَّةً مَعَ رَسُولِ اللهِ(ص) مَبْرُورَةً» 5؛ «همانا زیارت قبر رسول خدا(ص) برابر با انجام‌دادن یك حج مقبول همراه با رسول خدا(ص) است». امام صادق(ع) نیز فرمود:

مَنْ زَارَ قَبْرَ الحُسَیْنِ(ع) یَوْمَ عَرَفَةَ عَارِفاً بِحَقِّهِ كَتَبَ اللهُ لَهُ أَلْفَ حَجَّةٍ مَقْبُولَةٍ وَ أَلْفَ عُمْرَةٍ مَبْرُورَةٍ. 6

كسى كه قبر امام حسین(ع) را در روز عرفه، با شناخت حق ایشان، زیارت كند، خداوند پاداش انجام‌دادن هزار حج مقبول و هزار عمره مقبول را به او عطا مى‌فرماید.

گذشته از آنكه زیارت، عملى عبادى است، معمولاً زیارتنامه‌هاى اهل‌بیت(ع) نیز با عبادت و راز و نیاز با خدا همراه است؛ مانند غسل زیارت، ذكر و یاد خدا در حركت به سمت حرم مطهر، دعاهاى وارد شده در ضمن زیارت، نماز زیارت، دعاى پس از زیارت و سجده شكر پس از زیارت. همه این اعمال دلالت بر آن دارند كه زیارت، عملى كاملاً عبادى است. متن بسیارى از زیارتنامه‌ها متضمن عباراتى است كه به وضوح بر این مسئله دلالت مى‌كنند؛ براى مثال، در زیارت امام رضا(ع) مى‌گوییم: «اللَّهُمَ‌ّ إِنِّی أَتَقَرَّبُ إِلَیْكَ بِحُبِّهِمْ وَ بِمُوَالاتِهِمْ» 7؛ «خدایا! من با محبت و دوستى ایشان به تو تقرب مى‌جویم».

در یكى از زیارتنامه‌ هاى امام على(ع) و سایر ائمه اطهار(علیهم السلام) آمده است:

هنگامى كه از شهرى كه در آن اقامت دارى خارج شدى و به سوى مشاهد مشرفه امامان معصوم(علیهم السلام) حركت كردى بگو: «اللَّهُمَ‌ّ إِلَیْكَ أَخْرُجُ وَ إِلَیْكَ أَتَوَجَّهُ وَ بِكَ آمَنْتُ وَ عَلَیْكَ تَوَكَّلْتُ وَ بِكَ اسْتَعَنْتُ وَ إِلَى مَشَاهِدِ أَوْلِیَائِكَ وَ أَصْفِیَائِكَ قَصَدْتُ وَ إِلَیْكَ رَغِبْتُ»؛ «خدایا به سوى تو خارج مى‌شوم و به سوى تو توجه مى‌كنم و به تو ایمان آوردم و بر تو توكل كردم و از تو یارى جستم و زیارت زیارتگاه اولیا و برگزیدگانت را قصد كردم و به سوى تو رغبت جستم».

پس هنگامى كه رسیدى، غسل كن و در طول مسیر به سمت حرم، زیاد «سبحان الله»، «الحمد لله»، «لا اله الا الله»، و «الله اكبر» بگو و جامع همه اذكار این است كه بگویى: «سُبْحَانَ الله وَ الحَمْدُ لِله وَ لَا إِلَهَ إِلَّا الله وَ الله أَكْبَرُ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِالله الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ وَ صَلَّى الله عَلَى مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ وَ عَلَى آلِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ وَ سَلَّمَ تَسْلِیماً».

پس هنگامى كه به حرم وارد شدى و به نزدیك مرقد مطهر رفتى، بگو: «اللَّهُمَّ إِنِّی أُرِیدُكَ فَأَرِدْنِی وَ إِنِّی أَقْبَلْتُ إِلَیْكَ بِوَجْهِی فَلَا تُعْرِضْ بِوَجْهِكَ عَنِّی وَ إِنِّی قَصَدْتُ إِلَیْكَ فَتَقَبَّلْ مِنِّی وَ إِنْ كُنْتَ عَلَیَّ سَاخِطاً فَارْضَ عَنِّی وَ إِنْ كُنْتَ لِی مَاقِتاً فَتُبْ عَلَیَّ، ارْحَمْ مَسِیرِی إِلَى وَصِیِّ رَسُولِكَ؛ أَبْتَغِی بِذَلِكَ رِضَاكَ عَنِّی فَلَا تُخَیِّبْنِی»؛ 8«خدایا! همانا من تو را اراده كرده‌ام پس تو هم مرا اراده كن و من به تو روى آورده‌ام پس از من روى برمگردان و من تو را قصد كرده‌ام پس از من قبول فرما و اگر بر من خشمگینى، از من راضى شو و اگر بر من غضبناكى، توبه‌ام را بپذیر. به سبب رفتن من به سوى جانشین رسولت، به من رحم كن. از این كار، به دنبال آنم كه رضایت تو را جلب كنم. پس مرا مأیوس مساز».

چنان‌كه پیداست، در این زیارتنامه‌ها، زیارت اهل‌بیت(علیهم السلام) با ذكر و تسبیح و تقدیس خداوند آغاز مى‌شود و تا زمان حضور در حرم ایشان و زیارت آن بزرگواران ادامه مى‌یابد. همه اینها مى‌تواند این پیام را به زائر بدهد كه باید همواره و در همه حال، حتى هنگام زیارت بهترین بندگان خدا، از ذكر و یاد پروردگار غافل نشویم و هدف نهایى‌مان را قرب به خداوند قرار دهیم.

٣. ابراز خضوع و خشوع در مقابل پروردگار

یكى از ویژگى‌هاى انسان‌هاى مؤمن، خضوع و خشوع در برابر پروردگار عالمیان است. هرچند خضوع و خشوع، هر دو به معناى تواضع‌اند، اما تفاوت ظریفى با هم دارند؛ به این صورت كه خضوع به فروتنى بدن و اعضا و جوارح گفته مى‌شود. اما خشوع، عمدتاً به فروتنى قلب اطلاق مى‌شود؛ هرچند معمولاً خشوع قلب، به افتادگى و فروتنى بدن نیز منجر مى‌گردد. 10

به همین علت، برخى معتقدند «خشوع»، به معناى حالت تواضع و ادب جسمى و روحى است كه در برابر حقیقت مهم یا شخص بزرگى، به انسان دست مى‌دهد 11؛ چنان‌كه خداوند در قرآن كریم مى‌فرماید:

(أَ لَمْ یَأْنِ لِلَّذِینَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللّٰهِ وَ مٰا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَ لاٰ یَكُونُوا كَالَّذِینَ أُوتُوا الْكِتٰابَ مِنْ قَبْلُ فَطٰالَ عَلَیْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ كَثِیرٌ مِنْهُمْ فٰاسِقُونَ) (حدید:١۶)

آیا وقت آن نرسیده است كه دل‌هاى كسانى كه ایمان آورده‌اند، در برابر ذكر خدا و آنچه از حق نازل كرده است، خاشع گردد؟! و همانند كسانى نباشند كه در گذشته به آنها كتاب آسمانى داده شد، سپس زمانى طولانى بر آنها گذشت و قلب‌هایشان [بر اثر فراموشكارى] قساوت یافت و بسیارى از آنها گنهكارند.

روشن است كه یاد خداوند اگر در عمق جان قرار گیرد و همچنین اگر در آیاتى كه بر پیامبر(ص) نازل شده است به درستى تدبر شود، مایه خشوع مى‌گردد. ولى قرآن در اینجا، گروهى از مؤمنان را سخت سرزنش مى‌كند كه چرا در برابر این امور خاشع نمى‌شوند؟! چرا همچون بسیارى از امت‌هاى پیشین، گرفتار غفلت و بى‌خبرى شده‌اند؟! همان غفلتى كه نتیجه‌اش قساوت دل و فسق و گناه است!

آیا تنها ادعاى ایمان كردن و از كنار این مسائل مهم، به سادگى گذشتن و در ناز و نعمت زیستن و پیوسته مشغول عیش و نوش بودن، با ایمان سازگار است؟! 11 امام على(ع) فرمود:

«لِیَخْشَعْ للهِ سُبْحَانَهُ قَلْبُكَ فَمَنْ خَشَعَ قَلْبُهُ خَشَعَتْ جَمِیعُ جَوَارِحِه» 12؛ «باید قلب تو براى خداوند متعال خاشع باشد. پس كسى كه قلبش خاشع باشد، همه اعضاى او خاشع خواهد بود».

نگاهى به زیارتنامه‌هاى اهل‌بیت(علیهم السلام) آدمى را با مطالب زیادى درباره خضوع و خشوع در برابر پروردگار روبه‌رو مى‌كند؛ براى مثال، در صلوات بر امام موسى بن جعفر(ع)، از ایشان به دلیل برخوردارى از خضوع و خشوع، تمجید گردیده است:

اللَّهُمَّ وَ كَمَا صَبَرَ عَلَى غَیْظِ الْمِحَنِ وَ تَجَرَّعَ فِیكَ غُصَصَ الْكُرَبِ وَ اسْتَسْلَمَ لِرِضَاكَ وَ أَخْلَصَ الطَّاعَةَ لَكَ وَ مَحَضَ الْخُشُوعَ وَ اسْتَشْعَرَ الْخُضُوعَ وَ... صَلِّ عَلَیْهِ صَلَاةً نَامِیَةً مُنِیفَةً زَاكِیَةً. 13

خدایا! همان‌طور كه امام موسى بن جعفر(علیهماالسلام) بر خشم برخاسته از تحمل سختى‌ها صبر كرد و غصه‌هاى سرچشمه گرفته از مصیبت‌ها را جرعه جرعه نوشید و تسلیم رضاى تو بود و در راه اطاعت تو اخلاص ورزید و نهایت خشوع را در پیشگاه تو بجاى آورد و خضوع را در قلب خود جاى‌داد... بر او درود فرست؛ درودى فزاینده و بلندمرتبه و پاكیزه.

همچنین در برخى از دعاهاى پس از زیارتنامه‌ها، زائر از خداوند مى‌خواهد كه خضوع و خشوع را روزى او گرداند؛ براى مثال، در دعا كنار مرقد امیرمؤمنان(ع) پس از نماز، چنین آمده است:

اللَّهُمَّ... وَ اجْعَلْنَا عُظَمَاءَ عِنْدَكَ وَ فِی أَنْفُسِنَا أَذِلَّةً ... أَعُوذُ بِكَ مِنْ قَلْبٍ لَا یَخْشَعُ وَ [مِنْ] عَیْنٍ لَا تَدْمَع. 14

خدایا!... ما را نزد خودت، بزرگ و درون خودمان، ذلیل گردان... به تو پناه مى‌برم از قلبى كه خاشع نگردد و از چشمى كه اشك نریزد.

همچنین در دعا پس از نماز زیارت امام على(ع) مى‌گوییم:

أَسْأَلُكَ یَا اللهُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحِیمُ ... وَ أَنْ تَجْعَلَنِی مِمَّنْ یُسَارِعُ فِی الخَیْرَاتِ وَ یَدْعُوكَ رَغَباً وَ رَهَباً وَ تَجْعَلَنِی لَكَ مِنَ الْخَاشِعِین. 15

از تو درخواست مى‌كنم اى الله و بخشاینده و مهربان! ... كه مرا از كسانى قرار دهى كه در انجام‌دادن كارهاى خیر سبقت مى‌جویند و با میل و رغبت و از روى بیم و ترس، تو را مى‌خوانند و مرا از خاشعان قرار دهى.

همچنین در نحوه زیارت امام حسین(ع)، از امام صادق(ع) چنین روایت شده است:

... سپس در آب فرات غسل كن... پس از غسل در آب فرات، دو لباس پاكیزه بر تن كن و دو ركعت نماز بخوان... سپس به آرامش و وقار و گام‌هایى كوتاه، با دلى خاشع و دیده‌اى گریان، به سوى حرم امام حسین(ع) روانه شو و بسیار تكبیر، تهلیل و ثنا بر خداى متعال بگو و صلوات بر پیامبر اكرم(ص) و بر حسین(ع) بفرست. 16

همچنین نماز زیارت، سجده پس از نماز و دعاهاى وارد شده در سجده، همگى زائر را به تمرین عملى خضوع و خشوع در برابر پروردگار فرا مى‌خواند؛ چنان‌كه در زیارت امام جواد(ع) آمده است كه پس از زیارت، دو ركعت نماز بگزار، سپس به سجده برو و بگو: «ارْحَمْ مَنْ أَسَاءَ وَ اقْتَرَفَ وَ اسْتَكَانَ وَ اعْتَرَفَ»؛ «[خدایا] رحم كن به كسى كه بد كرده و مرتكب جرم شده و به بیچارگى افتاده است و به گناه خود اعتراف دارد».

سپس جانب راست صورت را بر مهر بگذار و بگو: «إِنْ كُنْتُ بِئْسَ الْعَبْدُ فَأَنْتَ نِعْمَ الرَّبُّ»؛ «اگر من بنده بدى‌ام، تو پروردگار خوبى هستى». سپس جانب چپ صورت را بر مهر بگذار و بگو: «عَظُمَ الذَّنْبُ مِنْ عَبْدِكَ فَلْیَحْسُنِ الْعَفْوُ مِنْ عِنْدِكَ یَا كَرِیمُ»؛ 17 «گناه بنده‌ات بزرگ است. پس عفو از جانب تو نیكوست، اى كریم!».

۴. مناجات با خداوند

آدمى نیازهاى گوناگونى دارد؛ هوا، آب، غذا، پوشاك، مسكن، بهداشت و امنیت از نیازهاى ضرورى است كه برخوردارى از یك زندگى طبیعى، سالم و انسانى بدون آنها فراهم نخواهد شد. اما رشد و پیشرفت معنوى و رسیدن به اهداف عالى انسانى، در گرو برآورده شدن نیازهایى از نوع دیگر است.

در جهان كم نیستند كسانى كه در زمینه نیازهاى مادى در استغناى كامل به سر مى‌برند. اما نه خنده شادى دارند و نه دلى آرام. لبخند به ظاهر شادشان، تلخ‌تر از زهر و قلب به ظاهر سالمشان، بیمارتر از عضوهاى بیمار دردمندان است. مدام در رنج‌اند و پیوسته در اندوه و لحظه‌اى از این جهنم سوزان و غم جانكاه كه روح و روان آنان را مى‌آزارد، احساس خلاصى نمى‌كنند.

شگفت‌آور آن است كه آنان، داروى شفابخش این دردهاى آزاردهنده را چون زهر كشنده پنداشته و از آن گریزان‌اند. بى‌تردید طریقى كه آرامش را به ما هدیه مى‌كند، ما را با دوست آشنا مى‌سازد، مسیر تكامل را به ما مى‌نمایاند و ما را در رسیدن به سرمنزل مقصود همراهى مى‌كند، نیایش و راز و نیاز به درگاه خداوند است. نیایش، مظهر دوست داشتن، عشق ورزیدن و تجلى پرستش است و آینه‌اى است براى آنكه انسان خود را در آن، مرهون آفریدگار خویش ببیند و خویشتن را از اریكه غرور و خودپسندى كه سرچشمه همه زشتى‌ها، پلیدى‌ها و نقص‌هاست، به زیر كشد و در برابر آفریننده جهان و خالق انسان و خداى مهربان، خضوع و خشوع نماید.

مناجات و راز و نیاز با خدا، از لذت‌بخش‌ترین حالات هر انسان است؛ به طورى‌كه در آن حالت، پرده‌هاى میان خود و معبود را كنار مى‌بیند و خود را آزاد از قید و بندهاى زندگى دنیوى احساس مى‌كند؛ دلش شیفته خالق بى‌همتا مى‌گردد و در آن شور و حال، فقط خدا را مى‌خواهد.

امام صادق(ع) فرمود:

أَوْحَى اللهُ عَزَّوَجَلَّ إِلَى دَاوُدَ(ع): یَا دَاوُدُ بِی فَافْرَحْ وَ بِذِكْرِی فَتَلَذَّذْ وَ بِمُنَاجَاتِی فَتَنَعَّمْ. 18

خداوند به داوود چنین وحى فرستاد: «اى داوود! با من شاد باش و با یاد من لذت ببر و از طریق مناجات با من، برخوردار از نعمت باش».

زائر كوى اهل‌بیت(علیهم السلام)، با قدم گذاشتن در بارگاه آن بزرگواران، خود را متصل به بارگاه ربوبى مى‌بیند و از دنیا و آرزوهایش دل مى‌كند و در عالمى دیگر سیر مى‌نماید. ازاین‌رو، در ضمن زیارت آن پیشوایان بزرگ یا پس از آن، به راز و نیاز با خالق عالمیان مشغول مى‌شود و با او مناجات مى‌كند. او در عین حال كه به زیارت مشغول است، خداوند را در نظر دارد و در واقع، زیارت و مناجات را با یكدیگر پیوند مى‌زند.

ازاین‌رو در فرازهاى بسیارى از زیارتنامه‌ها، عباراتى است كه در آنها، زائر تمام توجه خود را به سوى خداوند برمى‌گرداند و با خداى خود صحبت مى‌كند. در اینجا به مواردى از این عبارات توجه مى‌كنیم:

در زیارت امین‌الله مى‌خوانیم:

اللَّهُمَ‌ّ إِنَ قُلُوبَ المُخْبِتِینَ إِلَیْكَ وَالِهَةٌ وَ سُبُلَ الرَّاغِبِینَ إِلَیْكَ شَارِعَةٌ وَ أَعْلَامَ الْقَاصِدِینَ إِلَیْكَ وَاضِحَةٌ وَ أَفْئِدَةَ الْعَارِفِینَ مِنْكَ فَازِعَةٌ وَ أَصْوَاتَ الدَّاعِینَ إِلَیْكَ صَاعِدَةٌ وَ أَبْوَابَ الْإِجَابَةِ لَهُمْ مُفَتَّحَةٌ وَ دَعْوَةَ مَنْ نَاجَاكَ مُسْتَجَابَةٌ وَ تَوْبَةَ مَنْ أَنَابَ إِلَیْكَ مَقْبُولَةٌ وَ عَبْرَةَ مَنْ بَكَى مِنْ خَوْفِكَ مَرْحُومَةٌ وَ الْإِغَاثَةَ لِمَنِ اسْتَغَاثَ بِكَ مَوْجُودَةٌ وَ الْإِعَانَةَ لِمَنِ اسْتَعَانَ بِكَ مَبْذُولَة. 19

همچنین در دعاى پس از نماز زیارت امام على(ع) چنین آمده است:

اللَّهُمَّ إِنِّی عَبْدُكَ وَ زَائِرُكَ مُتَقَرِّباً إِلَیْكَ بِزِیَارَةِ أَخِی رَسُولِكَ وَ عَلَى كُلِّ مَأْتِیٍّ وَ مَزُورٍ حَقٌ لِمَنْ أَتَاهُ وَ زَارَهُ وَ أَنْتَ خَیْرُ مَأْتِیٍّ وَ أَكْرَمُ مَزُورٍ فَأَسْالُكَ یَا اللهُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحِیمُ یَا جَوَادُ یَا مَاجِدُ یَا أَحَدُ یَا صَمَدُ یَا مَنْ لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ وَ لَمْ یَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ وَ لَمْ یَتَّخِذْ صاحِبَةً وَ لا وَلَداً أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ‌مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ تُحْفَتَكَ إِیَّایَ مِنْ زِیَارَتِی أَخَا رَسُولِكَ فَكَاكَ رَقَبَتِی مِنَ النَّارِ وَ أَنْ تَجْعَلَنِی مِمَّنْ یُسَارِعُ فِی الْخَیْرَاتِ وَ یَدْعُوكَ رَهَباً وَ رَغَباً وَ تَجْعَلَنِی لَكَ مِنَ الْخَاشِعِینَ. 20
۵. گریه در پیشگاه خداوند

یكى از رفتارهاى عاطفى انسان گریه است. هرچند درباره گریه مباحث متعددى، مانند منشأ گریه، اثرات مثبت و منفى گریه و گریه‌هاى خوب و بد، مطرح است، اما متناسب با بحث، باید بدانیم كه گریه انواع مختلفى دارد؛ مانند گریه خوف، گریه شوق، گریه غم و اندوه و گریه فراق كه مى‌توانند با توجه به متعلّقشان، مثبت یا منفى تلقى شوند. در این میان، آنچه در روایات گریه براى آنها سفارش شده است، عمدتاً سه گونه مى‌باشد:

الف) گریه از روى ترس از گناهان

مؤمنان همواره به دلیل گناهانى كه گاهى از ایشان سر زده است، هراسناك‌اند و تلاش مى‌كنند با گریه و انابه، از گناهى كه مرتكب شده‌اند، ابراز پشیمانى و توبه نمایند. چنین گریه‌اى نزد خداوند، بسیار ارزشمند است و به آن نیز بسیار سفارش و تشویق شده است؛ چنان‌كه پیامبر اكرم(ص) فرمود:

طُوبَى لِصُورَةٍ نَظَرَ اللهُ إِلَیْهَا تَبْكِی عَلَى ذَنْبٍ لَمْ یَطَّلِعْ عَلَى ذَلِكَ الذَّنْبِ أَحَدٌ غَیْرُ اللهِ. 21

خوشا به حال صورتى كه خداوند او را بنگرد؛ درحالى‌كه مى‌گرید بر گناهى كه غیر از خداوند، هیچ‌كس بر آن آگاه نیست.

ب) گریه از روى شوق

برخى از بندگان خاص خداوند، نه از روى ترس، بلكه از روى شوق به لقاى پروردگار، همواره گریان‌اند. این نوع گریه، از بهترین انواع گریه است كه به آن سفارش نیز شده است؛ چنان‌كه خداوند در قرآن كریم مى‌فرماید:

(إِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ إِذٰا یُتْلىٰ عَلَیْهِمْ یَخِرُّونَ لِلْأَذْقٰانِ سُجَّداً* وَ یَقُولُونَ سُبْحٰانَ رَبِّنٰا إِنْ كٰانَ وَعْدُ رَبِّنٰا لَمَفْعُولاً* وَ یَخِرُّونَ لِلْأَذْقٰانِ یَبْكُونَ وَ یَزِیدُهُمْ خُشُوعاً) (اسراء: ١٠٧ - ١٠٩)

كسانى كه پیش از آن، به آنها دانش داده شده، هنگامى كه [این آیات] بر آنان خوانده مى‌شود، سجده‌كنان به خاك مى‌افتند و مى‌گویند: «منزه است پروردگار ما كه وعده‌هایش به یقین انجام‌شدنى است!» آنها [بى‌اختیار] به خاك مى‌افتند و گریه مى‌كنند و [این آیات، همواره] بر خشوعشان مى‌افزاید.

ج) گریه در رثاى اهل‌بیت(علیهم السلام)

اهل‌بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام)، مصیبت‌هاى بسیارى را در راه اعتلاى كلمه حق و هدایت انسان‌ها متحمل شدند و حتى جان شیرین خود را نیز در این راه فدا نمودند. بى‌تردید محبت اهل‌بیت(علیهم السلام)، باعث مى‌شود مؤمنان با شنیدن مصائب ایشان، دچار غم و اندوه گردند و بى‌اختیار اشك از دیدگانشان سرازیر گردد. این گریه نیز بسیار ارزشمند است؛ به طورى‌كه در روایات امامان معصوم(علیهم السلام)، سفارش فراوانى به آن شده است؛ به ویژه در مصیبت اباعبدالله الحسین(ع).

مطابق روایات، این گریه، آمرزش گناهان، استجابت دعاها و برآورده شدن حاجات و نزدیكى به خداوند و ورود به بهشت برین را به دنبال دارد؛ چنان‌كه امام صادق(ع) فرمود:

«مَنْ ذُكِرْنَا عِنْدَهُ فَفَاضَتْ عَیْنَاهُ حَرَّمَ اللهُ وَجْهَهُ عَلَى النَّارِ» 22؛ «كسى كه نزد او، ما را یاد كنند و اشك از چشمانش جارى شود، خداوند صورت او را بر آتش حرام مى‌گرداند».

گریه در زیارتنامه‌هاى اهل‌بیت(علیهم السلام) نیز مورد توجه قرار گرفته است. زائر در برخى از زیارتنامه‌ها، از خداوند مى‌خواهد كه به او توفیق گریه در راه اطاعت او عطا فرماید و در برخى دیگر، فرد با حال گریه به زیارت مى‌پردازد و گریان بودن خود را متذكر مى‌شود؛ باشد كه مورد رحمت قرار گیرد. در اینجا به برخى از این متون توجه مى‌كنیم:

در زیارت امین‌الله مى‌خوانیم: «اللَّهُمَّ إِنَّ ... عَبْرَةَ مَنْ بَكَى مِنْ خَوْفِكَ مَرْحُومَةٌ» 23؛ «خدایا! ... اشك كسى كه از بیم تو بگرید، مورد رحم و مهر است».

زائران امام حسین(ع) نیز هنگام زیارت آن حضرت، چنین مى‌گویند:

یَا سَیِّدِی أَتَیْتُكَ زَائِراً مُوقَراً بِالذُّنُوبِ أَتَقَرَّبُ إِلَى رَبِّی بِوُفُودِی إِلَیْكَ وَ بُكَائِی عَلَیْكَ وَ عَوِیلِی وَ حَسْرَتِی وَ أَسَفِی وَ بُكَائِی وَ مَا أَخَافُ عَلَى نَفْسِی رَجَاءَ أَنْ تَكُونَ لِی حِجَاباً وَ سَنَداً وَ كَهْفاً وَ حِرْزاً وَ شَافِعاً وَ وِقَایَةً مِنَ النَّارِ غَداً. 24

اى آقاى من! به زیارت تو آمده‌ام؛ درحالى‌كه به گناهان خودم اقرار دارم و با ورودم به آستان حضرتت و گریه‌ام بر تو و نیز با ناله و حسرت و تأسف و گریه بر آنچه از آن بر خودم مى‌ترسم، به پروردگارم تقرب مى‌جویم به این امید كه براى من در فرداى قیامت، حجاب و مورد اعتماد و پناه و پناهگاه و شفیع و مانع از آتش دوزخ گردى.
 
پی نوشت:
1) . بحارالانوار، ج٧٠، ص٣۶۴.
2) . المزار، ص۵۵.
3) . كامل‌الزیارات، ص۴٠.
4) . «خدایا تویى پروردگار و منم پرورش‌یافته [لطف و احسان تو]، تویى آفریدگار و منم آفریده، تویى مالك [مُلك هستى] منم مِلك و مملوك، تویى بخشنده و منم خواستار عطا و بخشش، تویى روزى‌بخش و منم روزى‌خور، تویى توانا و منم ناتوان، تویى قوى و منم ضعیف، تویى فریادرس و منم فریادخواه، تویى جاودان و منم فناپذیر، تویى بزرگ و منم حقیر، تویى عظیم و منم كوچك، تویى مولا و منم بنده، تویى عزیز و منم ذلیل، تویى بلندمرتبه و منم پست و دون‌پایه، تویى تدبیركننده [جهان] و منم تحت تدبیر [تو]، تویى باقى و منم فانى، تویى حاكم و منم محكوم به گناه، تویى برانگیزاننده مردگان از گور و منم برانگیخته، تویى بى‌نیاز و منم فقیر، تویى زنده جاودان و منم محكوم به مرگ، تو كسى جز من را مى‌یابى كه عذابش كنى ولى من جز تو را نمى‌یابم كه به من ترحّم ورزد، خدایا! بر محمد و آل‌محمد درود فرست و فرج آنان را نزدیك فرما و به ذلتم در پیشگاهت و زارى‌ام به درگاهت و احساس بیگانگى و دلتنگى‌ام از مردم و انس و الفتم به تو، به من رحم كن». بحارالانوار، ج٩٩، صص٢١ - ٢٢.
5) . كامل الزیارات، ص١۵.
6) . بحارالانوار، ج٩٨، ص٩١.
7) . كامل الزیارات، ص٣١٣.
8) . بحارالانوار، ج٩٧، ص٣٢٣.
9) . لسان العرب، ج٨، ص٧١.
10) . تفسیر نمونه، مكارم شیرازى، ج٢٣، ص٣۴١.
11) . تفسیر نمونه، ج٢٣، ص٣۴١.
12) . غرر الحكم و درر الكلم، عبدالواحدبن محمد تمیمى آمدى، ص۶٧.
13) . بحارالانوار، ج٩٩، ص١٧.
14) . المزار، ص۵۴.
15) . بحارالانوار، ج٩٧، ص٣٨١.
16) . «ثُمَّ اغْتَسِلْ مِنَ الْفُرَاتِ ... فَإِذَا فَرَغْتَ مِنْ غُسْلِكَ فَالْبَسْ ثَوْبَینِ طَاهِرَینِ وَ صَلِّ رَكْعَتَینِ ... فَإِذَا فَرَغْتَ مِنْ صَلَاتِكَ فَتَوَجَّهْ نَحْوَ الْحَائِرِ وَ عَلَیكَ السَّكِینَة وَ الْوَقَارُ وَ قَصِّرْ خُطَاكَ... وَ سِرْ خَاشِعاً قَلْبُكَ بَاكِیة عَینُكَ وَ أَكْثِرْ مِنَ التَّكْبِیرِ وَ التَّهْلِیلِ وَ الثَّنَاءِ عَلَی اللهِ عَزَّوَجَلَّ وَ الصَّلَاة عَلَی النَّبِى(ص) وَ الصَّلَاة عَلَی الْحُسَینِ خَاصَّة». مصباح المتهجد، ص٧١٩.
17) . بحارالانوار، ج٩٩، ص١٣.
18) . الامالى، صدوق، ص١٩٧.
19) . «خدایا دل‌هاى خاضعان، سرگردان توست و راه‌هاى مشتاقان به درگاهت نمایان است و نشانه‌هاى قاصدان كویت پیداست و دل‌هاى عارفان از تو هراسان است و صداى خوانندگان به جانب تو بلند است و درهاى اجابت به رویشان گشوده و دعاى آن كه با تو مناجات كرد، مستجاب است و توبه كسى كه به‌سوى تو بازگشت، پذیرفته است و اشك كسى كه از ترس تو گریه كرد، مورد رحم است و فریادرسى براى كسى كه به تو استغاثه كند، آماده است و كمك براى كسى‌كه از تو كمك خواست، مهیا است». المزار الكبیر، ص٢٨۴.
20) . «خدایا من بنده و زائر توام با زیارت برادر رسولت به تو تقرب مى‌جویم و هركس به نزد دیگرى بیاید و او را زیارت كند، حقى به گردن او دارد. خدایا! تو بهترین كسى هستى كه دیگران به نزد او مى‌آیند و كریم‌ترین كسى هستى كه او را زیارت مى‌كنند. پس اى الله! اى بخشاینده! اى مهربان! اى بخشنده! اى بزرگوار! اى یگانه و اى غنى بالذات! اى كسى كه نزاده و زاده نشده و هیچ همانندى ندارد و همسر و فرزندى اتخاذ نكرده است! از تو مى‌خواهم كه بر محمد و آل‌محمد درود فرستى و تحفه‌ات به من از زیارت برادر رسولت را آزادى‌ام از آتش دوزخ قرار دهى و مرا از كسانى قرار دهى كه در انجام‌دادن نیكى‌ها سبقت مى‌جویند و تو را از روى ترس و رغبت مى‌خوانند و مرا از خاشعان مقابل خودت قرار دهى». المزار، ص١٠٩.
21) . بحارالانوار، ج٧۴، ص۶٣.
22) . كامل الزیارات، ص١٠۴.
23) . المزار، ص١١۵.
24) . كامل الزیارات، ص٢۴١.
منبع : پایگاه جامع امامزادگان




نوع مطلب : مناسبتها
برچسب ها : زیارت، خدا، زیارتنامه، اهل بیت، گریه،


هوای دل



تا آفتاب از حرکات تو می وزد از سمت سیب ، عطر صفات تو می وزد . دل می دهیم ، پنجره را باز می کنیم باران گرفته ، یا کلمات تو می وزد ؟ دل می شویم ، محض تپیدن به پای تو در خاک کوچه ای که حیات تو می وزد اینکه چقدر بوی شهادت ، چقدر صبح اینکه چقدر از نفحات تو می وزد ! امشب بهار می دمد از خون روشنت فردا بهشت از برکات تو می وزد . من ایستاده ام به تماشای زیستن جایی که موج موج فرات تو می وزد و با هر اذان به یاد همان ظهر چاک چاک گیسوی خون چکان صلات تو می وزد . کشتی شکستگان تو را بیم موج نیست ،آنجا که بادبان نجات تو می وزد
امکانات


آمار
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید ماه قبل :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
 
 
 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic