مقاتل
معرفی کتاب

«آینه در کربلاست» اثر دکتر محمدرضا سنگری تنها با گذشت یک سال از انتشار به چاپ هفتم رسیده است؛ این اثر روایتی کامل از واقعه عاشوراست.آینه در کربلاست از دقیقترین و جزئی پردازانه‌ترین تاریخ نوشته های عاشورا است که نویسنده در آن با استفاده از منابع دست اول و مورد وثوق علمای تاریخ شیعه، تحلیل جامعی از حادثه کربلا ارائه می‌دهد.

نظرسنجی
به نظر شما عوامل قیام امام حسین(ع) کدام موارد زیر است؟








جشنواره
  • حسین(علیه السلام) گوهر جاودانه ادیان

    رود خونی كه از شهیدان كربلا بر صحرای طف جاری شد، فرات حقیقتی گشت كه جرعه نوشان عزت و آزادگی را ازهر مذهب و مسلك و هر دین و آیین به قدر تشنگی سیراب كرد....

    ادامه مطلب ...
  • عشق به سیدالشهدا

    ستمگران و حكام ‏جور و پیروان باطل، وقتى با یك فكر و ایمان و گرایش معنوى ‏نتوانند مبارزه و مقابله كنند، به مظاهر و نمودها و سمبل هاى آن تفكر و باور حمله مى‏ كنند....

    ادامه مطلب ...
  • ارتباط امام مهدى(ع) با امام حسین(ع)

    از زمان خلقت آدم ابوالبشر تاكنون همواره دو جریان حقّ و باطل به موازات هم پیش‏رفته و كره خاك هیچ‏گاه از مصاف این دو جریان خالى نبوده است. پیروان هر یك از حق‏ مداران گذشته، همواره بسترسازان حق‏گرایان آینده...

    ادامه مطلب ...
  • سرّ عدد چهل

    اعداد نه تنها در زندگی مادی که در زندگی معنوی ما نیز حائز اهمیت فراوانند ، تعدا رکعات نماز ، تعداد تسبیحات اربعه ، تعداد تسبیحات حضرت فاطمه (س) و امثال اینها نشان می دهند که زندگی معنوی جدا از اعداد نیست ...

    ادامه مطلب ...
چهارشنبه 29 آبان 1398 :: نویسنده : عبرات
«فرهنگ نامه زیارت» در پی تبیین و تفسیر واژه ها و اصطلاحات و موضوعاتی است که به نحوی به موضوع زیارت و مزارها و حرم های مطهّر و آداب زیارت مرتبط می شود. موضوع گرچه شامل حج و زیارت خانه خدا هم می شود، امّا هدف اصلی از این سلسله مقالات، پرداختن به موضوعات مرتبط با عتبات و حرم های معصومین (علیهم السلام) است. واژه های این مقاله، برخی نام اماکن است و برخی نام آداب و احکام و القاب مربوط به اماکن زیارتی. در هر یک از عناوین، ضمن تبیین مفهوم لغوی یا اصطلاحی، اگر مستندات حدیثی هم داشته، آورده شده است. نویسنده در شماره های پیشین، شماری از واژگان، اصطلاحات، اماکن و موضوعات مرتبط با زیارت را شرح داده و به ترتیب الفبا تا واژة «منبر» پیش رفته است و تلاش می کند تا در این نوشتار، با تبیین واژگان: ناظم، نایب، ناودان طلا، نایب التولیه، نایب الزیاره، نجف اشرف، نذر، نقاره، نماز زیارت، وادی السّلام، وارث، وداع و وقف، این مهم را به انجام رساند.

میقات

«میقات» از ریشه «وقت» هم به معنای وقتی است که برای انجام عملی خاص تعیین شده است و هم به مکان گفته می شود. [1] «میقات حج» جایی است که حاجیان برای مُحرِم شدن به آن جا می روند و با گفتن «لبّیک اللهمّ لبّیک» برای حج یا عمره احرام می بندند؛ مثل مسجد شجره در مدینه و جُحفه بیرون از مکه که از مواقیت حج است. میقات های دیگر عبارتند از: وادی عقیق، قَرن المنازل، یلَملَم، فخّ.
ناظم

نظم دهنده. در حرم های مطهّر (از جمله در آستان قدس رضوی) به کسی می گویند که مسئول سامان دادن و هماهنگ کردن خدّام برای انجام وظایف خدمت در حرم است. به ناظم، «سرکشیک» هم می گویند.

نایب

کسی که کاری را به جای شخصی دیگر انجام می دهد. به این عمل «نیابت» گفته می شود. اگر کسی نتواند به حج برود، یا از دنیا برود، در حالی که حجّ واجب بر گردن او بوده، به کسی نیابت می دهند که از طرف آن شخص، حج انجام دهد و به چنین حجّی «حج نیابی» گویند. در حج می توان به نیابت از دیگران هم طواف یا عمره مفرده انجام داد. در زیارت های مستحب نیز می توان به نیابت از دیگری زیارت خواند و او را در ثواب خود شریک ساخت (ر. ک: نایب الزّیاره).

ناودان طلا

ناودانی که در بام کعبه مقدس نصب شده و هنگام بارندگی، آب بارانی که از ناودان می ریزد، شفابخش است و مردم به آن تبرّک می جویند. نشستن زیر ناودان کعبه هم ثواب دارد. در حالات امام سجاد و امام صادق (علیهما السلام) نقل شده که هنگام حضور در مسجدالحرام، گاهی زیر ناودان در حجر اسماعیل می نشستند و عبادت کرده، دعا و نماز می خواندند. [2] نقل شده که امام صادق (ع) در حجر اسماعیل، زیر ناودان می نشستند و رو به کعبه دعا می خواندند. [3]

در شفابخشی آب بارانی که از ناودان کعبه می آید، روایاتی وارد شده است. امام صادق (ع) فرموده است: «ماء المیزاب یشفی المریض»؛ [4] آب ناودان، بیمار را شفا می بخشد. نقل شده است که امام صادق (ع) در یکی از سفرهای حج در مکه بود. خبر آوردند که یکی از موالیان به شدّت بیمار گشته و در حال جان دادن است. حضرت فرمود: از آب ناودان به او بدهید. رفتند و هر چه گشتند کسی را نیافتند که داشته باشد. در همان حال ابری در آسمان پیدا شد و رعد و برقی کرد و باران بارید. پولی دادند و ظرفی تهیه کردند و از آب باران ناودان برگرفتند و به آن بیمار در حال مرگ نوشاندند و بیمار شفا یافت. [5]

ناودان کعبه در طول تاریخ، تحوّلات بسیاری داشته و بارها عوض شده است این ناودان امروز طلایی رنگ است و از این جهت به «ناودان طلا» مشهور است. در بازسازی های اخیر کعبه، آب های بام کعبه توسّط لوله ای به زیر زمین و محلّ ریخته شدن آب های دیگر هدایت می شود و آبی که از ناودان می چکد، همان مقدار بارانی است که بر سطح این ناودان می بارد. در نجف اشرف نیز ناودان طلایی در ضلع جنوبی رواق مطهّر قرار دارد که به «میزاب الرّحمه» معروف است و هنگام نزول باران، مردم و زائران آن آب باران را که از ناودان جاری می شود به عنوان تبرّک و شفا جمع می کنند.

نایب التّولیه

کسی که نایب و جانشین تولیت حرم های مطهّر، یا نایب متولّی موقوفه یا حرم و زیارتگاه و مسجد است و در نبود مقام تولیت، کارهای او را انجام می دهد و در نقش یک معاون، عمل می کند (ر. ک: تولیت).

نایب الزّیاره

همچنان که در واژه «نایب» گذشت، انجام زیارت خانه خدا یا حرم های مطهّر معصومین (علیهم السلام) به نیابت از دیگری امکان پذیر است. کسی که به نیابت از دیگری زیارت می کند و ثوابش را به آن شخص اهدا می کند «نایب الزّیاره» نام دارد. وقتی کسی از زیارتی بازمی گردد و به ملاقات کنندگان می گوید: «نایب الزّیاره بودم»، یعنی هنگام زیارت به یاد تو هم بودم و از طرف تو هم زیارت نامه خواندم.

در روایات، از شریک ساختن دیگران در ثواب و اجر حج خود سخن به میان آمده است. همچنین طواف به نیابت از پیامبر خدا (ص) و ائمه معصومین و حضرت زهرا و امام زمان (علیهم السلام) نیز وارد شده و ثواب دارد. [6]

نجف اشرف

یکی از شهرهای زیارتی و مقدّس در عراق، در 160 کیلومتری بغداد که حرم حضرت علی (ع) در آن جاست و حوزه علمیه نجف، بیش از هزار سال قبل، به دست شیخ طوسی در آن تأسیس شده است. نام قبلی نجف، «غری» و «ظهر الکوفه» بوده است (چون در پشت شهر کوفه بود) و امیر مؤمنان (ع) وصیت کرد پس از شهادت، پیکر مطهرش را آن جا دفن کنند. در نجف و حرم حضرت امیر، قبور پاک بسیاری از علمای شیعه و شخصیت های معروف قرار دارد که زیارتگاه زائران است. طبق روایات، نجف مهبط اولیای الهی و خانه هجرت پیامبران بوده است. در گذشته، به نجف، «مشهد علی (ع)» هم می گفتند. با گذشت زمان،

نجف به شهری آباد تبدیل شد که شیعیان به آن روی آوردند و یکی از بزرگ ترین پایگاه های علمی و فقاهت شیعه گشت. وادی السلام، بزرگ ترین قبرستان جهان اسلام که از قداست و احترام خاصّی برخوردار است، در این شهر قرار دارد که قبر حضرت هود و صالح (علیهما السلام) هم در آن است.

زیارت امیر مؤمنان (ع) در نجف ثواب بسیار دارد و آداب خاصّی دارد و متون زیارتی متعددی برای زیارت این حرم شریف وارد شده است. امام صادق (ع) فرمود: هر کس جدم امیرالمؤمنین را با معرفت به حق او در این سرزمین زیارت کند، برای هر گام او ثواب حج و عمره مقبول نوشته می شود. [7]مساجد متعدد، بقعه های مقدس و آرامگاه های فراوانی از علما و مزاراتی از بزرگان در این شهر است. [8]

نذر

نذر آن است که کسی نزد خداوند متعهد شود و بر عهده بگیرد که کاری را انجام دهد؛ مثل نماز، روزه، زیارت، رفتن به زیارت، اطعام و صدقه و. . . . متعلق نذر صحیح و شرعی، هم باید رجحان داشته باشد و هم با صیغه خاصّی اجرا گردد. یکی از موارد نذر، به «زیارت» مربوط می شود. بسیاری نذر می کنند که در صورت برآورده شدن حاجتشان، به زیارت فلان امام بروند، یا در ایام خاصّی در راه امام حسین (ع) احسان کنند، یا گوسفندی، فرشی، پولی به فلان آستانه مقدس اهدا کنند. ادای نذر واجب است و به همان صورت که نذر شده، باید عمل انجام گیرد. مثلًا اگر نذر کرده در روز اربعین به کربلا برود، یا روز عاشورا احسان دهد، باید در همان روز همان کار انجام گیرد. یکی از پشتوانه های مهّم تأمین بودجه و نیازهای حرم های مطهر و امامزادگان، نذرها و و وقف هایی است که از سوی مؤمنین انجام می گیرد. معمولًا در حرم ها دفتری و صندوقی برای دریافت «هدایا و نذورات» وجود دارد.

نقّاره

نقّاره به نوعی طبل کوچک دوتایی گفته می شود که صدای یکی زیر و صدای دیگری بم است و با دو عدد چوب به آن ها می زنند و به این کار، نقّاره زنی، گفته می شود و به کسی که بر این طبل ها می کوبد، نقاره چی یا نقّاره زن می گویند. در بعضی حرم ها مثل حرم امام رضا (ع) روزی دو نوبت در صبح و شام، تعدادی از خدّام در جایگاه خاصّی که «نقّاره خانه» نام دارد، طبل و شیپور می زنند و این نشان شوکت و عظمت بارگاه رضوی است. اصل معنای نقاره یعنی نوبت، و چون این طبل و شیپور در نوبت های خاصّی زده می شود، به آن نقّاره زنی گفته می شود. [9]

آیین نقّاره نوازی یا نوبت نوازی، در قرن نهم و دهم معمول بوده و تا زمان قاجار ادامه داشته است. این سنّت قدیمی در جهان اسلام، برای نخستین بار از سوی خاندان شیعه آل بویه رواج یافت.

نقاره زنی در حرم رضوی، شاید به دلیل عنوان ولایت عهدی او بوده که او را سلطان می خوانده اند. نقاره زدن و نواختن شیپور برای احترام و بزرگداشت بارگاه حضرت رضا (ع) جنبه تشریفاتی دارد. غروب ها قبل از اذان نقاره نواخته می شود. همچنین وقتی حادثه خاصّی رخ می دهد که مردم شاد می شوند (مثل شفا یافتن یک بیمار) از جمله در شب های میلاد ائمّه، عید فطر، عید قربان و زمان تحویل سال نو هم نقاره حرم نواخته می شود.

نماز زیارت

مستحب است پس از انجام زیارت امام، دو رکعت نماز خوانده شود و ثواب آن به آن امام یا پیشوای مورد زیارت هدیه شود؛ مثل نماز پس از زیارت عاشورا، یا زیارت حضرت علی (ع) و زیارت حضرت رضا (ع) که در روایات آمده است.

در توصیه های معصومین (علیهم السلام) درباره نماز زیارت آمده است: پس از حمد، سوره هایی از قبیل: الرحمان، یس، تبارک، و. . . خوانده شود که البته می توان مثل نماز صبح خواند. در نقل هایی هم از سیره معصومین (علیهم السلام) نماز چهار رکعت نقل شده و سفارش شده که پس از این نماز، حاجات خود را از خداوند طلب کنید. بهترین جا برای خواندن نماز زیارت، طرف بالای سر حرم های مطهّر است.

وادی السّلام

نام قبرستان قدیمی و بسیار بزرگی در نجف اشرف که قبور بسیاری از علما و بزرگان در آن جاست. قبر حضرت هود و حضرت صالح (علیهما السلام) نیز در این قبرستان است که زائران به زیارتش می روند.

در روایات آمده است که روح انسان های باایمان، پس از مرگ به «وادی السلام» منتقل می شود. [10] وادی السلام از مکان های دیدنی نجف اشرف است و عالمان عارف، حضور مستمرّ در این آرامگاه بزرگ و اسرارآمیز داشته اند. این قبرستان در شمال شرقی نجف و در مسیر کوفه به کربلا قرار دارد و وسعت آن را یک تا بیست کیلومتر مربع گفته اند و به عنوان بزرگ ترین قبرستان جهان شناخته می شود. مقام امام صادق (ع) و مقام حضرت حجّت (عج) هم در وادی السّلام مورد توجّه زائران عتبات است. حبّه عرنی از اصحاب بزرگ حضرت علی (ع) نقل می کند که روزی با امام از کوفه به سمت وادی السّلام آمدیم و ایشان زمانی طولانی با ارواح در این دیار سخن گفت و از آن جا به عنوان محلّ تجمّع ارواح مؤمنین و صالحان یاد فرمود. [11]

وارث

ارث برنده. لقبی که برای امام حسین (ع) در زیارت نامه ها آمده است؛ وارث آدم، وارث نوح، وارث محمّد (ص) و. . . . نام یکی از زیارت های معروف اباعبدالله الحسین (ع) (ر. ک: مدخل «زیارت وارث»).

وداع

خداحافظی و وداع با حرم یا زیارتگاهی که به دیدار آن می روند. وداع همیشه نشان اندوه بر جدایی و ابراز عشق به دیدار دوباره است. حجّة الوداع نیز آخرین زیارت همراه با وداع بود که رسول خدا (ص) از خانه خدا داشت.

از جمله آداب زیارت معصومین (علیهم السلام) وداع در پایان دیدار از مرقد شریف است. این توصیه نسبت به قبور مطهّر بعضی امامان آمده است. نسبت به غیر ائمه نیز (مانند زیارت حضرت ابالفضل (ع)) توصیه به زیارت وداع شده است. نسبت به امام حسین (ع) گفته اند: وقتی خواستی از کربلا کوچ کنی و بازگردی، با امام حسین (ع) وداع کن؛ به این نحو که سراغ قبر شریف او برو، مثل وقوفت در آغاز زیارت، کنار قبر او بایست و رو به ضریح مطهر خطاب به حضرت سیدالشهداء (ع) بگو: «یا ولی الله». [12] در وداع با حرم حضرت امیرالمؤمنین (ع) هم دعای خاصّی آمده که متضمّن است بر تصمیم به بازگشت و درخواست برگشتن سالم به وطن و نزد خانواده و آرزو و درخواست زیارت دوباره و این که این زیارت، آخرین دیدار نباشد. [13] (نکاتی هم در مدخلِ «زیارت وداع» گفته شد). وداع با آن که زیارتش می کنیم، نشانه ادب و احترام و گواه عشق و محبّت است.

وقف

اختصاص ساختمان، زمین یا وسیله ای برای استفاده عموم، یا قشر خاصّ، برای خدا و به قصد قربت و برای خدمت به مردم. [14] به چنین اموالی «موقوفات» و «اوقاف» گفته می شود. متدینین، اموال، وسایل، زمین ها و بناهایی را وقف ائمّه و زیارتگاه ها و حرم ها و حسینیه ها می کنند و هزینه های زیارتگاه ها و اماکن مذهبی و برگزاری مراسم و عزاداری و روضه خوانی، اغلب از درآمد موقوفات و هدایای مردمی تأمین می شود. یکی از وظایف متولّی هر آستانه، نظارت بر دریافت و صرف و حُسن اجرای موقوفات و وقف هاست. وقف، کاری خیر و پسندیده است و ثواب آن به واقف می رسد و صدقه جاریه به شمار می رود. امام علی (ع) نیز چاه ها و نخلستان های بسیاری را پدید آورد و آن ها را وقف مسلمین و فقرا نمود.

نویسنده : جواد محدّثی

پی نوشت:

[1] . فخرالدین طریحى، مجمع البحرین، واژه« وقت».
[2] . محمد محمدى رى‏شهرى، الحج والعمره فى الكتاب والسنّه، حدیث 711.
[3] . محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج 46 ص 101 و ج 47 ص 303.
[4] . همان، ج 96 ص 199.
[5] . همان، ج 59 ص 286.
[6] . همان، ج 63 ص 457.
[7] . شیخ حرّ عاملى، وسائل الشیعه، ج 10 ص 294.
[8] . مطالب متنوّع و مقالات علمى فراوانى در« فرهنگ زیارت»، شماره 5 و 6( ویژه‏نامه نجف اشرف) كه در زمستان 1389 چاپ شده، آمده است. برخى از مدخل‏هاى خاصّ نجف در همان شماره آمده است.
[9] . حرم در واژه‏ها( از سرى جزوات رهنما)، آستان قدس رضوى، ص 58.
[10] . بحارالأنوار، ج 100 ص 233.
[11] . محمد بن یعقوب كلینى، كافى، ج 3، ص 243. مطلب مربوط به وادى السلام، در ویژه‏نامه نجف اشرف« فرهنگ زیارت» هم آمده است.
[12] . بحارالأنوار ج 98 ص 219.
[13] . همان، ج 97 ص 296
[14] . به فرموده پیامبر خدا:« حَبّس الأصلَ وَ سَبّل الثَمَرة». میزان الحكمه، حدیث 22324.
منبع : مجله فرهنگ زیارت تیرماه 1393 شماره 22.




نوع مطلب : مناسبتها
برچسب ها : زیارت، فرهنگ، فرهنگ نامه، امامان معصوم،


هوای دل



تا آفتاب از حرکات تو می وزد از سمت سیب ، عطر صفات تو می وزد . دل می دهیم ، پنجره را باز می کنیم باران گرفته ، یا کلمات تو می وزد ؟ دل می شویم ، محض تپیدن به پای تو در خاک کوچه ای که حیات تو می وزد اینکه چقدر بوی شهادت ، چقدر صبح اینکه چقدر از نفحات تو می وزد ! امشب بهار می دمد از خون روشنت فردا بهشت از برکات تو می وزد . من ایستاده ام به تماشای زیستن جایی که موج موج فرات تو می وزد و با هر اذان به یاد همان ظهر چاک چاک گیسوی خون چکان صلات تو می وزد . کشتی شکستگان تو را بیم موج نیست ،آنجا که بادبان نجات تو می وزد
امکانات


آمار
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید ماه قبل :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
 
 
 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic